Hvernig er hægt að setja á svið heimsþekkta óperu á þann máta að áhorfandanum líði eins og hann hafi aldrei áður séð verkið? Þessi spurning hefur verið leiðarstefið í vinnu hópsins síðastliðnar vikur og kemur beint frá efniviðnum sem uppfærslan vinnur með, sem er glæný og skapandi útsetning Tscho Theissing á Carmen. Alþýðleg og hrá tónlistin kallar hreinlega á aðra nálgun en leikhúsgestir eru vanir að sjá í uppfærslum á óperunni. Umgjörðin sem Andri Unnarson, leikmynda- og búningahönnuður, skapar verkinu þurfti bæði að heiðra andrúmsloft tónlistarinnar en einnig að skapa glænýjan söguheim; tímalausan, töfrandi og tælandi sem passaði okkar sýn á verkið. Þetta er leikur að hefðum, væntingum og táknum, einhverju sem lætur þér líða kunnuglega en áttavilltum á sama tíma, alveg eins og tónlistin hans Tscho.

Það kom mér nokkuð á óvart hversu pólitísk óperan er, allavega hversu auðveldlega var hægt að færa margar af spurningunum sem þar er að finna beint yfir á samfélagið okkar í dag. Auðvitað eru ástir og örlög veigamikill partur en einnig eru áberandi hugmyndir á borð við frelsi, lýðræði og kvenréttindi, og allt fléttast þetta saman í atburðarásinni. Í fyrstu skissunum okkar birtist Carmen því sem femínísk baráttukona gegn feðraveldi og íhaldinu, kyndilberi frelsis og uppreisnar en því meira sem við reyndum að setja hana á stall, því falskari virtist hún verða sjálfri sér. Carmen er nefnilega ekki heilög, þvert á móti er hún þjófótt, ofbeldisfull, sjálfelsk, svikul og hortug. Barátta hennar, kjarni verksins, er þrá hennar til að fá að lifa lífi sínu nákvæmlega eins og hún vill, elska þá sem hún vill, hvar sem hún vill og hvenær. Carmen verður að fá að birtast í glæsilegum ófullkomleika sínum, annars er hún orðin eitthvað annað en hún er, annars er verið að reyna troða henni í form sem hún hefur ekki áhuga á.

Á svipuðum nótum reynum við að kafa dýpra í allar persónurnar sem deila sviðinu þessa kvöldstund og finna á þeim nýja hlið. Hjá þeim öllum eru svipuð átök milli hefða og drauma, ástríðna og skyldna; hér togast á hjarta og heili, samfélag og frelsi. Innan í þeim má finna andstæður og persónurnar sjálfar spegla svo hver aðra; verkið otar þeim saman, þessum mismunandi hugmyndum okkar um karlmennsku og kvenleika, hetjur og skúrka, og þó að þessar hugmyndir séu stundum gamaldags er samt sem áður einhvern tímalausan sannleika þarna að finna, sem aðeins er hægt að draga fram þegar tekist er á við verkið af miklum kjarki og listamennirnir í þessari uppfærslu hafa gert.

Útsetning Theissing strípar tónlistina öllu glysi, hann einblínir á kjarnann í verkinu og hljóðheimurinn er alþýðlegur: hljóðfæraleikararnir þrír gætu þess vegna verið staddir á götuhorni í Andalúsíuhéraði. Þessi útsetning setur aðalpersónurnar undir smjásjána og þær birtast okkur í nýju ljósi; þær verða mannlegri, breyskari, meira af holdi og blóði. Fyrirframgefnum skoðunum okkar á verkinu er umturnað, nándin við söngvarana og óvæntar útsetningarnar færa okkur nýja sýn og brennheit ástríðan verður fremur óþægileg en rómantísk; loforðin eru innantóm, faðmlögin of föst og kossarnir stinga. Þetta er krefjandi verk, ekki einungis fyrir áhorfendur heldur líka fyrir söngvarana sem stíga á sviðið og setja sig í erfið, flókin og hættuleg spor.

Vinnuferlið í Carmen var krefjandi, en þó alltaf skapandi og hvetjandi. Suma daga tók sýningin svo stór stökk að erfitt var að ímynda sér hvernig hún leit út daginn áður. Slíkt er aðeins hægt þegar skapandi listafólk, en þó fagmenn fram í fingurgóma, er á hverjum pósti og vil ég þakka öllum sem tóku þátt fyrir einstaklega skemmtilegan, lærdómsmikinn og eftirminnilegan tíma.